İstişare bir kişi, topluluk ya da kurumun ilgili konu hakkındaki görüşünü almak için yapılan iştir. Burada karşı taraftan fikir almanın yanı sıra; ona danışmak, eleştirisini dinlemek ve çözümünü sormak da yapılacak eylemler arasında yer almaktadır.

Herhangi bir sosyal grupta istişare önemlidir. Bu sosyal grubun sağlıklı var olabilmesi için gerekli bir husustur.

Peki sosyal grup nedir?

Sosyal grup (toplumsal grup), en az iki veya daha fazla kişinin belirli bir amaç için bir araya geldiği insan topluluklarıdır. Bir insan topluluğunu sosyal grup yapan en önemli özellik üyelerinin birbiriyle etkileşim ve iletişim içinde olmasıdır.

Bizim kendi inaç değerlerimizde ve toplum yapımızda da önemlidir istişare. Yüce Kitabımızda ve Peygamber Efendimizin hayatında bir çok örneklerini görürüz.

Tarihte farklı çoğrafyalar ve kültürlerde istişare nasıldı?

Avustralya’nın eski yerlileri (aborjinler) tek bir lider tarafından yönetilmeyi kabul etmezdi; bilgili, yaşlı kimseler toplanarak hep birlikte karar verirdi. Gılgamış Destanı’ndan yorumlanarak varılan sonuçlara göre eski Irak’ta da benzer bir uygulama mevcuttu (Öztürk, 1996:14).

Klan ve kabile boyutunda bilgili kişilere danışan reisler olduğuna dair çeşitli bulgular vardır.

Oğuzların da “Tirnek” (dernek) adı verilen ve millet işlerinin görüşüldüğü bir meclisi vardı. Oğuz Beyleri “toy” adı altında toplandıklarında ilk önce yemek ziyafeti verirler, sonra da “danışık” ederlerdi. Danışıkta alınan karar hükümdarca benimsenir ve hayata geçirilirdi.

İslam toplumu ve devleti olarak Osmanlı’da divan vardı. Osmanlı Türkleri, Büyük Selçuklu ve Anadolu Selçuklularından miras aldıkları Divan geleneğini Divan-ı Hümayun ile devam ettirdi.

Divan’ın ana teması istişaredir.

Divan kelimesinin etimolojik kökeni incelendiğinde Aramice’den Farsça’ya ve oradan da Arapça’ya girdiğini ve “büyük meclis” anlamına geldiğini görürüz. Bir devlet yönetmekle aile yönetmek arasında benzerlikler vardır. İkisi de sosyal birer gruptur. Bunlar birbirine geçişlidir ve çok örtüşüyorlar.

Peygamberimizin ailesiyle bu konudaki iletişimi: muhataplığı önemlidir bizler için.

Peygamberimizin devlet yönetimi ve aile yönetimi bizim için çok önemli bir örnek:

Hudeybiye’de yapılan antlaşma sebebiyle hayal kırıklığı ve büyük üzüntü yaşayan sahâbîlerin Resûlullah’ın üç defa emretmesine rağmen kurbanlarını kesip tıraş olmak için kalkmamaları üzerine eşi Ümmü Seleme ile konuşup tavsiyesine uyması da belirtilmesi gereken güzel bir örnektir (Buhârî, “Şürûṭ”, 15

Hayatın her alanında ortak aklı işlevsel kılmak, maddi ve manevi pek çok menfaatin temini için oldukça önemlidir.

İnsan doğası gereği diğer insanların görüş ve önerilerine ihtiyaç duyan bir varlıktır. Ne kadar tecrübeli ve bilgili olursa olsun insanın tek başına her şeyi başarabilmesi veya her konuda en doğru kararı verebilmesi mümkün değildir.

Neden Önemli

• İstişare, ait olma duygusunu pekiştirir.
• İstişarenin yapılabilmesi için sağlıklı ve nitelikli iletişim gereklidir.
• İstişare, insanlar arasında muhabbet, sevgi, barış, yardımlaşma ve birliktelik duygusunu pekiştirir.
• İstişare, despotluğa, otoriterleşmeye karşı entelektüel bir duruştur.
• İstişare, aklın yeteneklerin ve tecrübenin ufkunu genişletir.
• İstişare, fikirlerin korkusuzca ve özgürce iletilmesini sağlar.
• İstişare, sana değer veriyorum demektir.

Aile içi iletişimde bireyin, aktif ve rasyonel olarak davranması, birbirlerinin farkında olması, taktir edilmesi, konumunu, hak ve sorumluluklarını bilerek bağımsız davranabilmesi ön planda tutulmaktadır.

Bu nedenle aşağıda aile içi iletişimde dikkate alınması gereken bir kaç noktanın altının çizilmesinde yarar olduğu düşünülmektedir.

Aile içi iletişimde dikkate alınması gereken noktalar

ı. Eşlerin birbirleri ile açık iletişim (diyalog) kurmaları ve birbirleriyle ilişkilerinde paylaşımcı bir yapı sergilemeleri,
2. Anne ve babanın çocuklarına rol modeli oluşturdukları gerçeğinin dikkate alınarak çocuklarının yanında davranışlarına dikkat etmeleri,
3. Aile içi iletişimde gerektiğinde eşlerin birbirlerinin davranışlarını sözel olarak taktir etmeleri, gerektiğinde ise çocuklarının onaylanmış davranışlarının ödüllendirilmeleri,
4. Eşlerin, her şeyi paylaşmak yerine kendi öznel alanlarını, evliliğin verdiği sorumluluk çerçevesinde serbest bırakan bir anlayışı geliştirmeleri,
5. Aile içi ilişkilerde eşlerin hak ve sorumluluklarının neler olduğunun bilincinde olunması,
6. Çocukları yetiştirirken onların bireyci ve özerk yapılarının geliştirilmesine özen gösterilmeleri, diğer bir ifade ile denetimcil özerk bir birey yetiştirme anlayışını geliştirmeleri,
7. Eşlerin birbirlerine sevgi ve saygıyı ihmal etmemeleri, anne babaların çocuklarına sevgilerini vermeleri, çocuklarını sevgi ve ilgi ortamında yetiştirmeleri,
8. Aile üyelerinin birbirleriyle uzlaşmacı, adil ve paylaşımcı ilişkileri geliştirmeleri ve bunu çocuklarına aktarmaları
9. Aile üyeleri birbirlerini anlamak adına sık sık kendilerini diğer aile üyeleri ile empati kurarak, neler hissettiklerini ve buna göre davranmaları gerektiğini öğrenmeleri ve değerlendirmeleri önerilmektedir.

Zira insanların manevi ve psikolojik açıdan sağlıklı olmaları benliklerinin doğru ve yeterli bir şekilde oluşumuna bağlı olup aksi takdirde varoluş krizi yaşamaları çok muhtemel olacaktır.